COPD, ademhaling en krachttraining

Bewegen als medicijn voor kwaliteit van leven

COPD (Chronic Obstructive Pulmonary Disease) is één van de meest voorkomende chronische aandoeningen in Nederland. De impact reikt verder dan longfunctie alleen. Mensen met COPD ervaren beperkingen in mobiliteit, spierkracht, energieverdeling, mentale belastbaarheid en zelfredzaamheid.

Binnen PBN benaderen we COPD niet uitsluitend als longaandoening, maar als een multidimensionaal gezondheidsvraagstuk waarin bewegen, ademhaling, gedrag en begeleiding samenkomen. Steeds duidelijker toont onderzoek én praktijk aan dat gestructureerde ademhalingstechnieken en functionele krachttraining een aantoonbare bijdrage leveren aan het verbeteren en behouden van kwaliteit van leven.

Niet als tijdelijke interventie, maar als duurzame pijler naast de reguliere zorg.

COPD: van longbeperking naar systeemproblematiek

COPD wordt gekenmerkt door chronische luchtwegvernauwing, verminderde elasticiteit van het longweefsel en verstoring van de gaswisseling. Dit leidt tot:

• verhoogde ademarbeid

• beperkte inspanningstolerantie

• chronische vermoeidheid

• bewegingsangst

• progressief verlies van spiermassa en -kracht

Wat vaak onderschat wordt, is dat spierzwakte en deconditionering belangrijke voorspellers zijn van ziekenhuisopnames, zorggebruik en mortaliteit bij COPD — soms zelfs sterker dan longfunctiewaarden.

COPD beperkt mensen niet alleen door wat zij niet meer kunnen ademen,maar vooral door wat zij niet meer durven of kunnen bewegen.

Ademhalingstechnieken: efficiëntie, rust en controle

Veel mensen met COPD ademen snel, oppervlakkig en hoog in de borst. Hierdoor raken hulpspieren chronisch overbelast en ontstaat een vicieuze cirkel van benauwdheid, spanning en vermijding.

Doel van ademhalingstraining binnen PBN-kaders

Niet méér ademen, maar efficiënter ademen.

Veelgebruikte evidence-based technieken

1. Lippenrem-ademhaling Verlengt de uitademing en voorkomt luchtophoping in de longen.

✔️ Vermindert dyspneu

✔️ Verbetert ventilatie

✔️ Direct toepasbaar tijdens inspanning en dagelijks leven

2. Diafragmatische (buik)ademhaling Heractiveert het middenrif en verlaagt ademarbeid.

✔️ Minder energieverbruik

✔️ Lagere spierspanning

✔️ Positieve invloed op stressregulatie

3. Ademhaling in relatie tot beweging Bewust koppelen van ademhaling aan kracht- en rustmomenten.

✔️ Betere inspanningstolerantie

✔️ Minder paniek bij benauwdheid

✔️ Groter gevoel van regie

📚 Wetenschappelijke onderbouwing

• Gosselink et al., Chest (2000): ademhalingstraining reduceert dyspneu en verbetert functionele capaciteit

• Holland et al., European Respiratory Journal (2012): ademregulatie is effectief binnen pulmonale revalidatie

• Borge et al., Respiratory Medicine (2015): ademhalingstechnieken verbeteren zelfmanagement bij COPD

Krachttraining: sleutel tot functioneren en zelfstandigheid

Binnen PBN-opleidingen wordt krachttraining beschouwd als essentieel fundament bij chronische aandoeningen zoals COPD.

Waarom krachttraining onmisbaar is

• Sterkere spieren vragen minder zuurstof bij dezelfde activiteit

• Dagelijkse handelingen worden minder belastend

• Mobiliteit en balans verbeteren

• Angst voor inspanning neemt af

Spierzwakte — met name in de benen — is bij COPD sterk gecorreleerd aan afnemende zelfstandigheid. Functionele krachttraining richt zich daarom op bewegingen zoals:

• opstaan en gaan zitten

• traplopen

• lopen en stabiliseren

• duw- en trekbewegingen

📚 Wetenschappelijke onderbouwing

• Spruit et al., AJRCCM (2013): spierdisfunctie is kernprobleem bij COPD

• Maltais et al., Thorax (2014): krachttraining verbetert spierfunctie en kwaliteit van leven

• GOLD-richtlijnen: weerstandstraining is standaard onderdeel van COPD-revalidatie

  
  

De combinatie: ademhaling geïntegreerd in krachttraining

De grootste vooruitgang ontstaat wanneer ademhalingstechnieken niet los, maar geïntegreerd worden toegepast binnen krachttraining:

• uitademen tijdens krachtlevering

• rustmomenten met bewuste ademregulatie

• lage prikkel, hoge voorspelbaarheid

• duidelijke structuur en veiligheid

Dit resulteert in:

✔️ hogere inspanningstolerantie

✔️ minder paniekreacties

✔️ betere trainingsadhesie

✔️ duurzame gedragsverandering

Voor PBN staat hierbij niet de prestatie centraal, maar functioneel vermogen en vertrouwen in het eigen lichaam.

Van zorgconsumptie naar zelfregie

De zorgdruk rondom COPD neemt toe. Medische zorg alleen is onvoldoende om achteruitgang te stoppen. Bewegen onder deskundige begeleiding vormt een cruciale schakel tussen medische behandeling en dagelijks functioneren.

PBN ziet hierin een duidelijke maatschappelijke verantwoordelijkheid. Goed opgeleide sportprofessionals en trainers kunnen:

• zorg ondersteunen en ontlasten

• ziekenhuisopnames helpen verminderen

• functioneren en zelfstandigheid verlengen

• kwaliteit van leven structureel verbeteren

Dit vraagt om professionals die werken binnen duidelijke kaders, met kennis van pathologie, belastbaarheid en veiligheid.

Conclusie

COPD is chronisch, maar functionele achteruitgang is geen vaststaand gegeven. Met goed aangeleerde ademhalingstechnieken en doelgerichte krachttraining kunnen mensen met COPD:

• actief blijven

• langer zelfstandig functioneren

• meer vertrouwen ervaren in hun lichaam

• hun kwaliteit van leven aantoonbaar verbeteren

Niet door harder te trainen, maar door slimmer, veiliger en onderbouwd te bewegen.

Bewegen is geen aanvulling op zorg.

Bewegen is een essentieel onderdeel ervan.

Wetenschappelijke bronnen (selectie)

• GOLD Report – Global Strategy for COPD

• Spruit et al., 2013 – American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine

• Maltais et al., 2014 – Thorax

• Gosselink et al., 2000 – Chest

• Holland et al., 2012 – European Respiratory Journal

• Borge et al., 2015 – Respiratory Medicine